‘’Cultuurverschillen’’ binnen Nederland

”Cultuurverschillen” binnen Nederland? Het klinkt misschien een beetje vreemd, maar ze zijn er toch. En dan heb ik het niet over cultuurverschillen tussen buitenlanders die in Nederland wonen en Nederlanders, maar over cultuurverschillen tussen Nederlanders en Nederlanders. Daarom zal ik dit blog wijden aan de verschillen die voornamelijk ik als Limburgse ervaren heb.

Je of U ?
Ik hoor vaker van vrienden die buiten Limburg studeren dat het bij hun op de universiteit normaal is om docenten bij de voornaam te noemen en in de ‘’je of jij’’ vorm aan te spreken. Dit klinkt voor mij vreemd in de oren. Ik zou zelf namelijk nooit een docent met je of jij aanspreken, omdat het voor mij ietwat onbeleefd klinkt. Maar in andere delen van het land is het dus doodnormaal en niet onbeleefd.

Verjaardagen
Verder heb ik ook meegemaakt dat het in sommige delen van het land normaal is om tijdens een verjaardag van iemand niet alleen de jarige een hand te geven, maar iedereen die op dat moment aanwezig is. Dus als Clara jarig is, dan wordt niet alleen Clara gefeliciteerd. Een vriendin van haar die aanwezig is, zal ook een hand krijgen waarop vervolgens ‘’gefeliciteerd met Clara’’ gezegd zal worden.

Communicatie & Gedrag
Ook is mij opgevallen dat mensen in de Randstad en Limburg verschillen wat communicatie en gedrag betreft. Zo is mij opgevallen dat mensen in de Randstad gemiddeld vaak veel uitbundiger en opgewekter zijn en sneller een praatje aangaan met vreemden. Ze doen wel ook letterlijk hun mond eerder open en zijn daarbij overal te horen. Ze zijn minder verlegen en hebben vaak sneller een oordeel over iets klaar en spreken dit het liefst luid en duidelijk uit. In Limburg is men over het algemeen veel meer ingetogen, afwachtend en timide. In Limburg vertelt men bijvoorbeeld een grap op rustige wijze aan een vriend of vriendin , maar in de Randstad moet iedereen kunnen horen hoe grappig het is.

Buitenlandse invloeden
Limburg grenst aan Duitsland en België en heeft meer met directe buitenlandse invloeden te maken dan de Randstad. De Randstad doet zich oer-Hollands aan en hierdoor lijkt daar de Nederlandse identiteit en de verwantschap veel sterker dan in Limburg. Dit kan ik zelf alleen maar beamen. Waar mensen uit de Randstad zich zoals ze het zelf vaak zeggen in het ‘’buitenland’’ wanen als ze naar Limburg komen, waan ik me voor mijn gevoel in het buitenland als ik naar de Randstad ga.

Ik spreek hier natuurlijk geen oordeel uit over wat goed, slecht of beter is. Verschillen tref je namelijk overal aan. Iedereen heeft zijn eigen cultuur, gewoonten en trekjes en daar is helemaal niks mis mee. Het zou ook maar een saaie bedoening zijn als alles en iedereen hetzelfde zou zijn geweest.

Advertenties

Woorden & Verkiezingen

De tijd van de woord van het jaar verkiezingen is weer begonnen. Zoals je wellicht wel weet zijn er talloze verkiezingen.  Zo heb je bijvoorbeeld het ‘’Van Dale woord van het jaar’’, ‘’de vaagtaalverkiezing’’ en ‘’het anglicisme van het jaar’’.  Verder koos het Instituut voor Nederlandse Lexicologie in 2013 om het op een andere manier te doen. Er werd een verkiezing gehouden voor het woord dat je in 2014 écht absoluut niet meer wil horen. De meeste van deze woorden hebben één ding gemeen en dat is dat de spellingscontrole ze onderstreept omdat ze nieuw of onbekend zijn. Allemaal leuk en aardig al die verkiezingen, maar wat is nu precies wat?

‘’Van Dale woord van het jaar’’

Bij het woord van het jaar gaat het meestal om woorden die ontstaan in de media. Ze ontstaan vaak door een nieuwsfeit en zijn min of meer blijvend in het dagelijkse taalgebruik. Vorig jaar won het woord ‘’selfie’’.  Dit jaar staan onder andere de woorden ‘’clownspiet’’, ‘’stemfie’’, ‘’dagobertducktaks’’ en ‘’fotobom’’ op de lijst.

‘’De vaagtaalverkiezing’’

Bij de vaagtaalverkiezing gaat het om het meest vage woord van het jaar. In 2013 vormden de woorden ‘’participatiesamenleving’’ , ‘’uitbodemen’’ en ‘’horizontaal beleid’’ de top drie. Dit jaar staan woorden en uitdrukkingen als ‘’ombuiggesprek’’ , ‘’comfortzone’’ en ‘’stip aan de horizon’’ op de lijst.

 ‘’Het anglicisme van het jaar’’

Het doel van deze verkiezing is om een deels of volledig Engels woord te kiezen dat een waardevolle aanvulling is op de Nederlandse taal. Het gaat er dus om welk Engels woord of zegswijze je goed en mooi vind. In 2013 won het woord ‘’awkward’’ de verkiezing. Voor 2014 zijn onder andere de woorden ‘’hashtag’’, ‘’impact’’ , ‘’copy-pasten’’ , ‘’random’’ en ‘’shinen’’ genomineerd.

‘’Weg met dat woord’’

Bij de weg met dat woord verkiezing gaat het om het woord dat mensen het liefst zo snel mogelijk zien verdwijnen uit de Nederlandse taal. Hierover heeft natuurlijk iedereen zijn eigen mening en wat voor de een lelijk woord is, hoeft het voor de ander nog niet te zijn. Vorig jaar werd het woord ‘’kids’’ de deur gewezen. Dit jaar staan onder andere de woorden ‘’selfie’’, ‘’duurzaam’’ , ‘’leuk’’ en ‘’yolo’’ op de lijst.

Er zijn dus erg veel verkiezingen. Persoonlijk vind ik de ‘’weg met dat woord’’verkiezing het interessantst. Dit komt omdat iedereen een eigen reden en motivatie kan hebben van waarom een woord nu precies moet verdwijnen uit de Nederlandse taal. Zelf vind ik ‘’yolo’’ de winnaar. Ik vind het een beetje simpel overkomen en kan het gewoonweg niet meer aanhoren omdat het al zo vaak voorbij is gekomen. Verder is het woord ‘’leuk’’ ook wel een kanshebber. Het is niet zozeer een vervelend woord, maar wanneer is nu iets ‘’leuk’’ ? Ik kan me nog herinneren dat we op de basisschool een tijd het woord ‘’leuk’’ niet mochten gebruiken. We moesten in plaats daarvan een ander woord gebruiken. En die zijn er veel! Neem bijvoorbeeld ‘’amusant’’, ‘’grappig’’, ‘’fijn’’, ‘’behaaglijk’’, ‘’aardig’’en ‘’plezierig’’. Bij het gebruik van deze woorden kun je jezelf veel beter uitdrukken en onderscheiden. Leuk is ook maar zo leuk.

Limburgismen

‘’Ik ben om vijf uur aangereden’’ is een zin die voor de meeste Limburgers doodnormaal in de oren klinkt. Vele van hun landgenoten zullen echter geschrokken opkijken als ze dit horen. Ze zullen waarschijnlijk zoiets vragen als ‘’alles goed? wat is er precies gebeurd?’’

Het bovenstaande is een typisch voorbeeld van een ‘’Limburgisme’.  Een wat? Juist ja, een Limburgisme. Er bestaat zelfs een Facebook pagina die gewijd is aan dit misschien ietwat onbekende begrip. Dus wat houdt het nu precies in? Op de Facebook pagina wordt een Limburgisme gedefinieerd als ‘’een Limburgse uitdrukking die door Limburgers zonder blikken of blozen vertaald wordt naar het Nederlands. Op het eerste gezicht lijkt er niks mis met de vertaling, maar schijn bedriegt’’. Veel mensen die geen Limburgs spreken zullen waarschijnlijk raar opkijken als ze een van deze uitdrukkingen voorbij horen komen.

Enkele andere voorbeelden zijn ‘’ik heb zin in een tas thee’’ in plaats van ‘’ik heb zin in een kopje thee, ‘’mag ik langs je komen zitten?’’ in plaats van ‘’mag ik naast je komen zitten’’ en ‘’watblief’’ in plaats van ‘’wat zegt u’’. Nu zijn de woorden ‘’tas’’ en ‘’watblief’’ overigens wel normaal gebruikte woorden in België.

Maar niet alleen Limburgers kunnen er wat van. Zo zat ik laatst in de trein van Utrecht naar Roermond en hoorde ik twee vrouwen – die later in ’s-Hertogenbosch uitstapten – met elkaar praten. Één vrouw zei dat ze zin had in de Whooper Burger. Vervolgens zei de andere vrouw ‘’Wat is dat precies?’’. Waarop de vrouw antwoordde ‘’ ja die burger van de Burger King, heb je die nog niet op?’’. Het laatste stuk van de zin vond ik een beetje vreemd klinken. In dit geval zou ik zeggen ‘’heb je die nog nooit gehad’’ in plaats van ‘’heb je die nog niet op’’.

Een dialect of regionaal Nederlands kan meer mogelijkheden hebben om iets uit te drukken dan het officiële Nederlands. Op deze manier kunnen mensen iets beter vertellen en voelen ze zich meer verbonden met hetgeen wat ze vertellen. Het gebruik ervan maakt in principe niet uit, zolang men maar weet dat het in de schrijftaal en officiële spreektaal niet erkend wordt en ook niet correct is.

1383454_478975348877217_958660444_n

Nederlands en Vlaams, meestal hetzelfde maar soms ook heel anders

‘’Ik ga het kot uitkuisen’’, was wat een vriendin uit België tegen mij zei. ‘’Sorry, maar je gaat wat?’’ , was mijn antwoord hierop. Na een beetje uitleg werd me duidelijk dat dit betekent dat je je kamer gaat poetsen. Dit brengt me op het onderwerp; de verschillen tussen het Nederlands in Nederland en het Nederlands in België.

Het Nederlands in Nederland en het Nederlands in België verschillen voornamelijk op het gebied van woordschat. Zo ben ik verschillende woorden tegen gekomen die verschillen van het Nederlands in Nederland. Vooral het woord ‘’sewes’’ ook wel ‘’subiet’’ heeft me aan het denken gezet. Subiet is dan wel een gewoon Nederlands woord, maar wanneer gebruikt een Belg het dan? En in welk tijdsbestek? Wordt ermee bedoelt dat men ‘’onmiddellijk’’ iets moet doen of ‘’straks’’ ? Na wat overleg werd me nederlands en vlaamsduidelijk dat ‘’subiet’’ ergens tussen het tijdsbesef van ‘’onmiddellijk’’ en ‘’straks’’ in zit. Ook gebruiken Belgen bijvoorbeeld het woord ‘’lopen’’ voor ‘’rennen’’. Tegen wat men in Nederland ‘’lopen’’ noemt, zegt men in België ‘’stappen’’. Ook gebruiken Vlamingen veel woorden die uit de Franse taal afkomstig zijn. Zo heb ik regelmatig het woord ‘’ambetant’’ voorbij horen komen. Dit betekent vervelend of irritant. Maar dat Nederlanders het woord jus d’orange gebruiken, vinden veel Vlamingen dan wel weer vreemd. ‘’Waarom gebruiken jullie een Frans woord daarvoor, het is toch gewoon sinaasappelsap?’’ , hoor je dan vaak voorbij komen. Één van de meest lachwekkende verschillen is misschien wel het zinnetje ‘’ik wil poepen’’. Als Nederlander denk je dan wellicht aan de grote boodschap doen, maar een Vlaming heeft het hier dan over de liefhebbers van een potje seks.  En zo zijn er nog veel meer voorbeelden op te noemen.

Wat spelling aangaat hanteren België en Nederland de officiële spelling van het Nederlands. Op dat vlak zijn er dus geen verschillen.

De uitspraak daarentegen verschilt wel. Het Nederlands in België heeft een eigen zinsmelodie en de geschreven taal wordt als model genomen voor de uitspraak. Zo wordt de eindklank van het woord ‘’record’’ bijvoorbeeld gewoon uitgesproken. Ook vernederlandst men de uitspraak van uitheemse woorden zoals tablet, dossier en tanken. Nederlanders behouden hier de vreemde uitspraak.

Ten slotte zijn er ook nog grammaticale verschillen. Het opvallendste grammaticale verschil tussen het Nederlands in Nederland en het Nederlands in België betreft de aanspreekvormen van de tweede persoon. In Nederland wordt er een onderscheid gemaakt tussen de normale vorm jij/je en de beleefde vorm u. In een groot deel van Vlaanderen is echter in de dagelijkse omgangstaal gij/ge gebruikelijk. Doordat u de objectvorm is van gij krijgen veel Nederlanders de indruk dat Vlamingen heel beleefd zijn tegen elkaar.

Zo zie je maar weer dat het Nederlands in Nederland en het Nederlands in België vaak hetzelfde lijken, maar toch soms ook heel anders zijn. Dit maakt de Nederlandse taal juist zo interessant en levendig.

De ‘’taalbril’’

Daar zit ik dan;  al bijna twee uur met nog steeds een angstaanjagend lege pagina voor me. Het lijkt nu natuurlijk zo alsof ik twee uur niks heb gedaan. Twee uur verspilde tijd. Maar in werkelijkheid hebben zich verschillende radertjes in mijn hoofd in werking  gezet. Want waar zal ik nu eens over gaan schrijven en hoe kan ik alles het beste verwoorden? Ook schieten er continue woorden in verschillende talen voorbij. Eigenlijk ben ik constant bezig met het omschakelen in verschillende talen bedenk ik me nu. Zo ben ik bijvoorbeeld bezig met het maken van opdrachten voor school in het Engels terwijl ik ondertussen even een ‘’appje’’ in het Duits stuur naar mijn vriend om vervolgens in het Limburgs te antwoorden als mijn moeder iets vraagt. En dan het Nederlands niet te vergeten, wat toch ook terug blijft komen in het dagelijks leven. Dit brengt me tot het thema: het leren van verschillende talen.

Tegenwoordig hoor ik steeds vaker ouders die onderling Limburgs met elkaar praten, maar vervolgens Nederlands praten met hun kinderen.  Als reden hiervoor noemen ze dan dat de kinderen dan uiteindelijk beter de Nederlandse taal zouden beheersen. Iedereen is natuurlijk vrij in deze keuze, maar persoonlijk vind ik dit zonde. Ten eerste dragen ze hiertoe bij aan de verloedering van de Limburgse cultuur en het Limburgse dialect en ten tweede is het zo dat meertaligheid zowaar voordelen met zich meebrengt. Voor diegenen die het zich nu waarschijnlijk afvragen: de beheersing  van Limburgs in combinatie met het Nederlands kan ook worden beschouwd als meertaligheid, aangezien het Limburgs wezenlijk andere klanken, grammatica en woordenschat met zich meebrengt.

Het is gebleken dat het beheersen van verschillende talen je beter inzicht doet geven in taal in het algemeen zonder dat je er les in hoeft te krijgen. Dit komt doordat je steeds kunt vergelijken hoe je iets in de ene taal en hetzelfde in de andere taal zou zeggen. Natuurlijk is het bij kinderen wel belangrijk om ervoor te zorgen dat er genoeg tijd is voor het aanbod van verschillende talen en dat dit aanbod ook voldoende kwaliteit heeft. Zo kan een achterstand – waar veel mensen angst voor hebben – vermeden worden.

De beheersing van meerdere talen zou ook een positief effect hebben op ons brein. Zo is uit onderzoek gebleken dat de kans op dementie kleiner is wanneer men meerdere talen spreekt en dat meertalige kinderen een beter werkgeheugen hebben.

Ook kunnen verschillende talen je wereldbeeld kleuren. Zo stuurt de structuur van een taal je waarneming een bepaalde kant op en biedt structuur aan je denken. Daarnaast draagt de beheersing van verschillende talen automatisch bij aan het begrijpen van verschillende culturen. De beheersing van verschillende talen geeft je de mogelijkheid om elke keer weer een andere ‘’taalbril’’ op te zetten en de wereld met andere ogen te bekijken.